สมุนไพรเพื่อสุขภาพ

"คนทีสอ"...ยาดีที่ผู้หญิงต้องกิน

คนทีสอ ผีเสื้อ โคนดินสอ ดอกสมุทร สีเสื้อน้อย เทียนขาว ผีเสื้อน้อย มูดเพิ่ง สีสอ หรือกิ่งปาน ลักษณะทั่วไปเป็นไม้พุ่ม ใบประกอบแบบนิ้วมือ มีสามใบย่อยเรียงตรงข้าม ดอกช่อออกที่ปลายกิ่ง กลีบดอกสีม่วง ผลสดรูปกลม การขยายพันธุ์ใช้เมล็ด ปักชำ หรือกิ่งตอน

คนโบราณนิยมปลูกไว้เป็นแนวรั้วเพื่อกันผี หรือใช้กิ่งก้าน ใบ ต้มน้ำให้เด็กตัวน้อยอาบ เวลาเด็กร้องไห้ตอนกลางคืน เพราะมีความเชื่อกันว่าเกิดจากผีเชื้อ แม่เชื้อ หรือแม่เมื่อภพชาติที่แล้ว ที่ยังคิดว่าเด็กน้อยเป็นลูกของเธออยู่ แต่สำหรับคนที่นอนไม่หลับแล้ว แนะนำให้นำใบคนทีสอไปตากแห้ง แล้วนำมาทำเป็นหมอนหนุนนอน

ขณะที่หมอยารู้จักและนิยม นำมาทำเป็นยาแก้ปวดหัว โดยเอาส่วนของใบขยี้กับน้ำ แล้วเอามาลูบหัวลูบตามตัว หรือเอาใบไปอังไฟชงกินน้ำ สักครู่อาการปวดหัวก็จะดีขึ้น อีกทั้งเมื่อเกิดอาการวิงเวียนขึ้นมา ให้เอามาขยี้ดมแก้วิงเวียนได้เป็นอย่างดี คนทีสอเป็นสมุนไพรคู่หูกับบูฮา (ปัดเสนียด) ทั้งคู่เป็นตัวยาหลักในยาประคบ อบ อาบ ย่าง หรือพอก มีบันทึกไว้ในตำรายาหลายเล่ม ใช้รักษาอาการปวดเมื่อยตึงตามตัว อัมพฤกษ์ อัมพาต เส้นขัด เอ็นขัด เถาดาน เหน็บชา แก้ลม กระดูกหัก อาการเจ็บปวดในเอ็น และผิวหนัง

พ่อหมอทุกคนพูดตรงกันว่า คนทีสอเกิดมาเพื่อผู้หญิง เพราะทำให้เลือดลมผู้หญิงเป็นปกติ ทั้งผู้ที่มีปัญหาประจำเดือนมามาก มาน้อย หรือไม่มาเลย ผู้หญิงที่ต้องทุกข์ทรมานจากสภาวะก่อนมีประจำเดือน ผู้หญิงที่อยู่ในภาวะหมดประจำเดือน ที่เรียกว่า เลือดจะไปลมจะมา ต้องเรียกหาคนทีสอช่วยเหลืออาการที่เกิดจากสภาวะดังที่กล่าวมา รวมทั้งผู้หญิงหลังคลอดบุตร ที่จะช่วยขับเลือดเสีย ทำให้สดชื่นมีกำลัง ขับน้ำนม และบำรุงน้ำนม

ทั้งยังช่วยขับปัสสาวะและขับเหงื่อ จึงช่วยลดอาการบวมหลังคลอดได้ โดยจะใช้เปลือกต้น ผล หรือใบ จะไปต้มกิน ดองกิน หรือกินเป็นผักก็ได้ คนทีสอมีฤทธิ์ในการควบคุมการหลั่งฮอร์โมนที่ต่อมใต้สมอง ที่ควบคุมการทำงานของฮอร์โมนเพศหญิง ปัจจุบันต่างประเทศมีจำหน่ายในรูปแบบแคปซูล โดยช่วยปรับวงรอบการตกไข่ให้เป็นปกติ หรืออาการผิดปกติช่วงก่อนรอบเดือน อีกทั้งบำรุงให้สตรีแลดูอ่อนเยาว์กว่าวัยอีกด้วย

ภายในใบคนทีสอ มีน้ำมันหอมระเหย มีกลิ่นหอม รสร้อน แก้เสมหะ โดยยารสร้อนส่วนใหญ่แล้ว ใช้เป็นส่วนประกอบในยาไทย เช่น ช่วยขับลม แก้จุกเสียดแน่น บำรุงธาตุ แก้เลือดเย็น ขับประจำเดือน คนทีสอเป็นยาร้อน แต่กลับอยู่ในตำรายาแก้ไข้ ซึ่งอาจเป็นในลักษณะการไปบังคับไฟ ใช้ใบ หรือรากตัวเดียว ต้มกินแก้ไข้นานาชนิด สมัยก่อนใช้ใบคนทีสอเป็นยาสูบแก้หืด หรือผสมกับใบหนาดแก้หวัด แก้ไอ แก้เสมหะจุกคอ

ใบสดของคนทีสอตำละเอียด พอกบริเวณแผลที่เกิดมาจากแมลงสัตว์กัดต่อย เมล็ดหรือใบคนทีสอ ใส่ในน้ำร้อนกับขิงและน้ำตาลอีกนิดหน่อย กินแก้หวัด น้ำมูกไหล หากมีอาการปวดหัวมากๆ ให้ใช้ใบและกิ่งคนทีสอมาซอย เอาใบตองใบใหญ่ 7 ใบ ห่อแล้วเอาไปหมกไฟ จากนั้นเอาผ้าขาวจุ่มน้ำห่อมัดเป็นจุก เอาไปจ้ำตรงบริเวณกระหม่อมท้ายทอย หรือโปะไว้นานประมาณ 3 ชั่วโมงค่อยเอาออก ให้ทำติดต่อกันประมาณ 2-3 วัน อาการปวดหัวมากๆจะดีขึ้นๆ หรือนำคนทีสอ ก้านบัวหลวง ชาดำ มวนใบตองสูบ แก้ริดสีดวงจมูก

ก่อนล้างหน้าแปรงฟัน หากได้เคี้ยวใบคนทีสอสดๆ จะทำให้ฟันแข็งแรง และไม่มีกลิ่นปาก ใช้ต้มอาบเพื่อลดอาการสาบ ที่มักเกิดกับคนที่เพิ่งฟื้นไข้ หรือสตรีหลังคลอดบุตร นอกจากนั้นยังช่วยแก้ผดผื่นคัน ทำให้ผิวพรรณผ่องใส หรือใส่กระเทียมเยอะๆ ในยำใบคนทีสอ ช่วยแก้ท้องอืด ท้องบวม หรือมีลมในท้อง ใบคนทีสอประมาณ 30-40 ใบ ไปต้มกับน้ำประมาณ 3 แก้ว เคี่ยวให้เหลือเพียง 1 แก้ว กินครั้งละครึ่งแก้ว วันละ 2เวลา ช่วยเรื่องของเอ็นตึง เอ็นอักเสบ ส่วนที่ปวดเมื่อยจากการยืนนาน ใช้ใบคนทีสอคั้นกินน้ำ ต้มกิน หรือทำเป็นขนม

ขนมคนทีสอมีส่วนผสมดังนี้

1. แป้งข้าวเหนียว 500 กรัม

2. ใบคนทีสอป่นละเอียด 4 ช้อนโต๊ะ

3. ข้าวคั่ว 1 ถ้วย

4. มะพร้าวทึนทึก (ขูด) 0.5-1 กิโลกรัม

5. น้ำตาลแว่น 0.5-1 กิโลกรัม

6. น้ำเปล่า

7. ใบตองสำหรับห่อ

8. คนทีสอ เหลือป่นเล็กน้อย

 

วิธีทำขนมคนทีสอ

1. ผสมแป้งข้าวเหนียวกับใบคนทีสอป่น คลุกเหล้าให้เข้าเป็นเนื้อเดียวกัน ใส่น้ำพอประมาณ นวดสักพักพอเหนียว แล้วนำไปห่อด้วยใบตอง และนึ่งประมาณ 20-30 นาที

2. เคี่ยวน้ำตาลแว่น ใส่น้ำลงไปเล็กน้อย พองวดแล้วยกลง

3. นำมะพร้าวที่ขูดแล้วผสมเกลือเล็กน้อย เอาแป้งที่นึ่งแล้วมาคลุกพอเข้ากัน แล้วตัดเป็นชิ้นพอดีคำ โรยด้วยข้าวคั่ว ราดด้วยน้ำตาลแว่นที่เคี่ยว พร้อมเสิร์ฟรับประทาน

หากท่านใดมีความสนใจ เชิญเข้าเยี่ยมชมศูนย์การเรียนรู้การดูแลสุขภาพภาคประชาชน ด้านการแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร ได้ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ หรือติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม เรื่องของสมุนไพร และการแพทย์แผนไทย ณ มูลนิธิเจ้าพระยาอภัยภูเบศร โทรศัพท์ 0-3721-1289 ได้เลยค่ะ